Mentoring

Słowo mentor jest odmieniane obecnie przez wszystkie przypadki. W dobie #VUCA i #COVID mentoring przeżywa prawdziwy rozkwit. 

Jakie cechy posiada dobry mentor? Co oznacza dobra relacja mentoringowa? Jakie strategie mogą być używane przez #Mentora aby zbudować dobrą relację z #Mentee?

To kluczowe pytania dla udanego procesu mentoringowego.  Niestety nie ma jednej, prostej odpowiedzi, ale można pokusić się o wspólny mianownik.

O co chodzi w mentoringu?

W literaturze i praktyce nie obowiązuje jedna definicja Mentora i Mentoringu. Samo nazewnictwo (Mentor- osoba przekazująca wiedzę/ doświadczenie, Mentee- osoba pozyskująca wiedzę/ doświadczenie) wywołuje wiele dyskusji, gdyż wprowadzenie do języka polskiego nazw zapożyczonym z angielskiego budzi zwykle dyskusję. Poszukiwanie polskich odpowiedników, na razie nie dało rezultatu. Inne zapożyczenia np. Protegee też nie są zgodne z oczekiwaniami i nie przyjęły się w praktyce.

Dziś pojęcia Mentor” używa się jako określenia dla mistrza czy nauczyciela (relacja zawodowa, relacja w procesie edukacji). Celem procesu mentoringowego jest odkrywanie i rozwijanie potencjału ucznia (Mentee). W tradycyjnej definicji mentoringu mistrz (Mentor) jest na ogół osobą z dużym doświadczeniem w danej dziedzinie zawodowej i dzięki temu może dzielić się swoimi doświadczeniami i praktyczną wiedzą z uczniem (Mentee).

W obecnych czasach spotykamy się jednak z sytuacjami, kiedy to osoba z mniejszym stażem zawodowym staje się Mentorem i dzieli się swoim doświadczeniem i spojrzeniem na życie z kimś, kto jest od niej znacznie bardziej doświadczony.  Tempo zmian otaczającej rzeczywistości i kolejne pokolenia wchodzące na rynek pracy powodują, że obecnie procesy rozwoju i uczenia przebiegają wielopłaszczyznowo. Takie relacje nazywamy odwróconym mentoringiem, który zyskuje coraz więcej zwolenników.  Coraz więcej bardzo doświadczonych liderów jest otwartych, aby czerpać od młodszych, mniej doświadczonych pokoleń.

Moim zdaniem nie ma znaczenia, kto od kogo czerpie, kto kogo inspiruje do rozwoju. W praktyce bez względu na to kto jest Mentorem, a kto Mentee, obie strony mają na unikalną szansę rozwoju i zajrzenia w głąb siebie. Bywa, że to właśnie w „tradycyjnym” procesie mentoringowym Mentee staje się „lustrem” Mentora. Mentor czerpie z relacji równie wiele co młodszy kolega czy koleżanka.

Mentoring, coaching czy mentor-coaching? A może jeszcze coś innego?

Pomylenie pojęć?  Nie, to po prostu mnogość podejścia do tematu i różne nurty i różne podejście technik i narzędzi wykorzystywanych w procesach mentoringowych.

Zwolennicy mentoringu opartego na transferze „twardej” wiedzy i doświadczeń, najlepiej w obszarze, w którym pracuje Mentee. Oznacza to, że młody adept marketingu może korzystać z mentoringu doświadczonego kolegi marketingowca, który nie jedną strategię marketingową w życiu wdrożył. Wtedy ich rozmowy mentoringowe będą bardziej związane z konkretnymi wyzwaniami zawodowymi, kiedy to Mentor będzie mógł podzielić się konkretną wiedzą i doświadczeniami z życia wziętymi. W takiej relacji Mentee oczekuje konkretnej porady, podzielenia się sukcesami i porażkami Mentora

Z drugiej strony „wszystkowiedzący Mentor”, zaczyna odchodzić do lamusa. Wiedza i technologia dezaktualizują się, pojawiają się nowe trendy. To co sprawdzało się kiedyś, niekoniecznie musi sprawdzać się dzisiaj. Dlatego ciekawość, pokora i kompetencje coachingowe mają duże znaczenie. Zadawanie odpowiednich pytań i poszerzanie perspektywy Mentee jest jedną z powinności Mentora w obecnej rzeczywistości. Praca na ograniczających przekonaniach Mentee, to również obszar działania Mentora.

To co łączy opisane powyżej podejścia mentoringowe to kwestia przejęcia współodpowiedzialności przez Mentora za Mentee oraz jego sukcesy i porażki. Bo na koniec dnia pamiętajmy, że Mentor ma ogromny wpływ na życie Mentee. Zwłaszcza, że relacja Mentor- Mentee jest oparta na zaufaniu.  Mentee ufa swojemu Mentorowi i podąża w kierunku wskazanym przez Mentora.

Wygląda na to, że „Mentor hybrydowy” (osoba łącząca kompetencje mentora, coacha oraz trenera) może też być doskonałym rozwiązaniem na dzisiejsze niepewne i zmienne czasy VUCA.

Poza tym, bez względu, a może przede wszystkim, na przyjęte podejście do procesu, Mentee oczekują od Mentorów dzielenia się również ich porażkami i trudnymi sytuacjami.  Bo uczenie się na błędach jest jednym z elementów procesów rozwojowych. Skoro można uczyć się na błędach innych (Mentorów), to dlaczego nie uczyć się na błędach Mentorów?

Jaki ma być Mentor w dzisiejszych czasach?

Lista przymiotów i cech Mentora jest bardzo, bardzo długa. W zasadzie tak długa, że chyba trudno byłoby znaleźć w praktyce osobę, które spełniałaby te wszystkie kryteria.  Tym niemniej warto mieć świadomość najwyższych standardów i najlepszych praktyk w tym obszarze. Dzięki temu Mentorzy mogą pracować nad sobą, a Mentee mogą dokonywać świadomych wyborów swoich Mentorów.

Cechy i postawy mentora (kolejność alfabetyczna):

• Buduje partnerską relacją (dorosły – dorosły)
• Daje możliwości wyboru i wolnej ręki
• Daje przestrzeń na podejmowanie decyzji przez Mentee
• Dojrzałość emocjonalna
• Dzieli się swoją wiedzą i swoimi kontaktami
• Elastyczne podejście
• Empatia i troska o drugiego człowieka
• Inspirujący, ciekawy nowych rzeczy
• Jest otwarty na zmiany (zwinność podejścia, również dotyczy procesu mentoringowego)
• Ma czas dla Mentee, nie spieszy się
• Odpowiedzialność (bierze odpowiedzialność za zbudowanie relacji, za wyniki procesu mentoringowego)
• Poczucie humoru i radość z relacji
• Pokora i zdystansowanie do własnej wiedzy
• Posiada intuicję, umie czytać między wierszami
• Realistyczne cele i oczekiwania wobec Mentee
• Rozwija się i uczy (tak, Mentor też musi cały czas rozwijać się, bo „kto stoi w miejscu, ten cofa się”)
• Słucha i jest uważny, posiada umiejętność bycia „tu i teraz” (obecność duchowa)
• Spójność i autentyczność (wartości, działania, przekonania, postawy)
• Szacunek do drugiego człowieka
• Umie przyznać się do porażek/ błędów (podzielenie się doświadczeniami)
• Umie uważnie słuchać, nie przerywa wypowiedzi, daje przestrzeń
• Umie „wejść w buty Mentee” i spojrzeć na sprawy z innej perspektywy
• Umie zadawać pytania poszerzających perspektywę (pytania mają moc!)
• Umie zbudować zaufanie, posiada dobre intencje
• Uważność na otaczający świat i Mentee
• Życzliwość i „pozytywność”, akceptacja Mentee.

Oprócz przymiotów i kompetencji jakie powinien posiadać Mentor, kluczem do sukcesu programu mentoringowego jest jakość relacji Mentor- Mentee. Tylko w relacji, która naprawdę jest oparta na otwartości i zaufaniu można osiągnąć zakładane cele i wesprzeć rozwój Mentee.

Czy obecnie jest czas na mentoring?

Mentoring jest doskonałym sposobem na rozwój w każdych czasach. Warunkiem do skorzystania z tego narzędzia jest chęć rozwoju, poszerzania perspektyw, budowania samoświadomości oraz pracy nad sobą.

Mentoring w świecie VUCA jest doskonałym sposobem na poszerzanie perspektywy, czerpanie wiedzy i doświadczeń od bardziej doświadczonych kolegów/ koleżanek, a także okazją do budowania unikatowych relacji międzyludzkich, których fundamentem jest wzajemne zaufanie i szacunek. Być może w obecnym świecie, w którym tak mało jest autentycznych autorytetów, mentoring może być odpowiedzią na potrzebę „lokalnych autorytetów”, które są na wyciągnięcie ręki. Osób życzliwych i uważnych, które nie stawiają się na piedestale doskonałości w czasach, kiedy wszystko w mediach jest doskonałe. 

Po mentoring często sięgają osoby, które stają w obliczu zmiany zawodowej. Wtedy taki proces mentoringowy nie sprowadza się do transferu doświadczeń czy wiedzy i zazwyczaj może wykorzystywać sporo narzędzi coachingowych. Elastyczność osoby prowadzącej proces rozwoju i umiejętność dopasowania się do konkretnych potrzeb Mentee wydają się kluczowe dla skuteczności prosu. Nie ma jednej metody na wszystkich! I na tym polega piękno mentoringu w obecnych czasach.

Mentoring on-line

Czas pandemii i relacje on- line nie przeszkadzają w prowadzeniu procesów mentoringowych. Wręcz przeciwnie, śmiało można powiedzieć, że mentoring sprawnie przeszedł do wirtualnej rzeczywistości. Oczywiście sesje on- line mają swoją specyfikę i wymagają większej uważności i skupienia po obu stronach. Liczba informacji i bodźców przekazywanych i odbieranych przez kamerkę i mikrofon jest znacznie okrojona (mowa ciała okrojona do minimum). Dlatego też w obecnych programach mentoringowych dużą rolę odgrywa systematyczność, struktura spotkania i jasno określone cele spotkania oraz całego procesu rozwoju. Spotkania mentoringowe on- line mogą być krótsze niż te „tradycyjne”, ale mogą odbywać się częściej (większa dostępność uczestników procesu na spotkania). Patrząc na sytuację związaną z rozwojem pandemii w Polsce i na świecie, wygląda na to, że z mentoringiem on-line zostaniemy na dłużej. To nowa kompetencja, jak by na to nie patrzeć. Idziemy z duchem czasu. Dlatego wszystkie cechy Mentora odnoszące się do jego kompetencji miękkich i człowieczeństwa stają się niezwykle ważne. Stawiam tezę, że równie ważne co warsztat i znajomość odpowiednych narzędzi.

Czy mentoring jest potrzebny?

Mentoring w Polsce jest relatywnie świeży i być może cierpi na "choroby wieku dziecięcego". Aktualnie widzimy, że standardy i podejście mentoringowe bardzo różnią się. Z drugiej strony na jakość mentoringu wpływają osoby, które się tym zajmują. Dlatego budowanie standardów i wiedzy wpłynie pozytywnie na popularyzowanie tej formy rozwoju

Osobiście, mimo tych trudnych początków, cieszę się, że mentoring jako jedna z form świadomego rozwoju staje się coraz bardziej popularna, bo korzystają z niej obie strony (Mentor i Mentee). Dodatkowo, widzę szansę, że poprzez popularyzowanie wysokiej jakość mentoringu coraz więcej organizacji będzie zarządzana przez świadomych liderów.  Trzymajmy kciuki, aby Ci liderzy propagowali w organizacjach kulturę mentoringową!

W praktyce wiele pracy w propagowaniu mentoringu jeszcze przed nami, rzecznikami tej formy rozwoju. Edukacja biznesu (zarządy spółek, działy HR) czym jest mentoring, jakie są korzyści z niego płynące, oraz jakie są najlepsze praktyki, będą najlepszą formą propagowania Mentoringu.

No i oczywiście zgodnie z zasadą „show me the money”, najlepszymi rzecznikami Mentoringu mogą być firmy, które z sukcesem wdrożyły takie programy i dzięki temu konkretne wskaźniki biznesowe i HR- owe uległy poprawie. Wiadomo jednak, że wskazanie pozytywnej korelacji między przeprowadzonymi procesami mentoringowymi i a wynikami biznesowymi jest niezwykle trudne i wymaga czasu. Poza tym niewiele firm, chyba mierzy takie działania. Ale to temat do zupełnie innej dyskusji.