Wyuczona bezradność

Marzysz o pro aktywności w Twoim zespole? Chcesz, aby Twoi ludzie podejmowali inicjatywę, brali sprawy w swoje ręce, podejmowali decyzje w ramach swoich uprawnień?

Niestety codzienność jest wręcz odwrotna. Nic nie dzieje się bez Twojego zaangażowania, zespół biernie czeka na Twoje decyzje.  O co chodzi?

Być może nieświadomie wyszkoliłeś(łaś) swój zespól w wyuczonej bezradności. Nic nie dzieje się bez przyczyny.

Czym jest wyuczona bezradność?

To  stan psychiczny, w którym osoba przestaje wierzyć, że jej działania mają jakikolwiek wpływ na otaczającą rzeczywistość. W pracy zespołowej, jest to destrukcyjne, zarówno dla indywidualnego pracownika, jak i dla całego zespołu. Zjawisko to powstaje najczęściej jako odpowiedź na długotrwałe doświadczenie bezskuteczności działań, braku kontroli oraz niesprawiedliwego traktowania. W praktyce objawia się to spadkiem zaangażowania, inicjatywy oraz poczuciem braku wpływu na rezultaty swojej pracy. Pojawia się bierność i chęć przetrwania.

Jakie zachowania lidera prowadzą do wyuczonej bezradności?

1. Brak uznania i nagród za wysiłki: Pracownicy, którzy nie otrzymują odpowiedniego uznania za swoje osiągnięcia, mogą zacząć myśleć, że ich praca jest bezwartościowa. Brak docenienia, czy nawet prostego "dziękuję" może wywołać poczucie, że wysiłek jest bezsensowny.
2. Nadmierna kontrola i mikro-zarządzanie: Kiedy lider(ka) nieustannie kontroluje każdy krok pracownika, daje mu to do zrozumienia, że nie jest on w stanie samodzielnie podejmować decyzji. Nie tylko obniża pewność siebie pracownika, ale także prowadzi do poczucia bezsilności i braku kontroli nad własną pracą.
3. Brak wsparcia w sytuacjach problematycznych: Pracownicy, którzy nie otrzymują wsparcia od przełożonych w trudnych sytuacjach, mogą poczuć się osamotnieni i bezradni. Gdy problemy nie są rozwiązywane, a lider(ka) nie angażuje się w pomoc, pracownik zaczyna wierzyć, że jego trudności są nierozwiązywalne.
4. Niesprawiedliwe traktowanie i brak transparentności: Gdy decyzje lidera są niejasne lub niesprawiedliwe, pracownicy mogą czuć, że nie mają wpływu na swój los w firmie. Przykładem może być faworyzowanie bez uzasadnienia jednych osób kosztem innych. To prowadzi do poczucia niesprawiedliwości.
5. Ignorowanie sugestii i pomysłów: Kiedy lider(ka) konsekwentnie ignoruje lub odrzuca pomysły i sugestie swoich pracowników, wysyła im sygnał, że ich zdanie się nie liczy. Z czasem pracownicy przestaną się angażować i podejmować inicjatywy, wierząc, że nie mają one żadnego znaczenia i wartości.
6. Nieadekwatne delegowanie zadań: Przypisywanie zadań, które nie odpowiadają umiejętnościom lub zakresowi odpowiedzialności prowadzi do poczucia frustracji i bezradności. Kiedy pracownik nie jest w stanie sprostać wymaganiom, zaczyna wierzyć, że nie jest wystarczająco kompetentny.

Jakich odczuć i emocji doświadcza pracownik w stanie wyuczonej bezradności?

Pracownik znajdujący się w stanie wyuczonej bezradności doświadcza całej gamy negatywnych uczuć i emocji, które stopniowo wpływają na jego samopoczucie (fizyczne i psychiczne), motywację i ogólną postawę wobec pracy.  Oto kilka z nich:

Frustracja -pracownik może odczuwać głęboką frustrację z powodu braku kontroli nad własną sytuacją zawodową. Pomimo starań i wkładania wysiłku, nie widzi efektów swoich działań, co prowadzi do narastającego poczucia rozczarowania. Każda kolejna nieudana próba zmiany sytuacji jedynie pogłębia to uczucie, tworząc błędne koło bezradności.

Poczucie bezwartościowości -Z czasem pracownik zaczyna kwestionować swoją wartość w zespole i firmie. Czuje, że jego praca nie jest doceniana ani zauważana, co prowadzi do obniżenia samooceny. W skrajnych przypadkach może to prowadzić do przekonania, że nie jest wystarczająco kompetentny, by sprostać wymaganiom swojego stanowiska.

 Bezsilność- Jednym z najbardziej dominujących uczuć w stanie wyuczonej bezradności jest bezsilność. Pracownik czuje, że nie ma żadnego wpływu na to, co się dzieje w jego pracy. Nawet najprostsze zadania mogą wydawać się przytłaczające, a każdy dzień w pracy staje się kolejnym dowodem na brak kontroli nad własnym życiem zawodowym.

Apatia i obojętność -w miarę jak bezsilność staje się dominującym uczuciem, pracownik może popaść w apatię. Traci motywację do podejmowania jakichkolwiek inicjatyw, ponieważ wierzy, że jego działania i tak nie przyniosą żadnego rezultatu. To może prowadzić do obojętności wobec zadań, a nawet wobec samego zespołu i organizacji.

Lęk i niepokój- pracownik w stanie wyuczonej bezradności często odczuwa lęk i niepokój związany z przyszłością. Obawia się, że nie będzie w stanie sprostać oczekiwaniom, że straci pracę, lub że sytuacja w firmie się pogorszy. Ten lęk może mieć również wymiar bardziej ogólny, odnoszący się do obawy przed podejmowaniem jakichkolwiek działań, co jeszcze bardziej pogłębia stan wyuczonej bezradności.

Zmęczenie psychiczne- wszystkie te negatywne emocje prowadzą do ogromnego zmęczenia psychicznego. Pracownik może czuć się wyczerpany, nawet jeśli jego praca nie wymaga dużego wysiłku fizycznego. To zmęczenie jest skutkiem chronicznego stresu i stałego poczucia napięcia, które towarzyszy mu każdego dnia.

Poczucie osamotnienia -Pracownik może czuć się odizolowany, szczególnie jeśli nie ma wsparcia ze strony współpracowników czy przełożonych. Poczucie, że nikt nie rozumie jego sytuacji lub nie interesuje się jego problemami, może prowadzić do głębokiego poczucia osamotnienia i alienacji w miejscu pracy.

Rezygnacja -w najgłębszym stadium wyuczonej bezradności pracownik może dojść do momentu, w którym całkowicie rezygnuje z prób zmiany swojej sytuacji. Przestaje angażować się w pracę, z czasem tracąc wszelką nadzieję na poprawę. Ta rezygnacja może prowadzić do poważnych konsekwencji, takich jak wypalenie zawodowe lub odejście z pracy.

Te uczucia i emocje mogą mieć długotrwały wpływ na zdrowie psychiczne i fizyczne pracownika, a także na jego relacje z innymi członkami zespołu i ogólną atmosferę w pracy. Rozpoznanie tych sygnałów jest kluczowe dla pracodawców, którzy chcą zapobiec pogłębianiu się tego stanu i wspierać swoich pracowników w trudnych chwilach.

Jak przeciwdziałać?

Aby uniknąć wyuczonej bezradności w zespole, lider (ka) powinien/ powinna dbać o stworzenie środowiska pracy, w którym ludzie czują, że ich wysiłki są doceniane, a oni sami mają realny wpływ na to, co się dzieje w firmie. Ważne jest, aby:

• Regularnie doceniać i nagradzać osiągnięcia pracowników.
• Dawać im autonomię w podejmowaniu decyzji, błędy i porażki są wliczone w cenę
• Wspierać ich w trudnych sytuacjach, oferując pomoc i zasoby do rozwiązania problemów.
• Stosować transparentne zasady w zarządzaniu zespołem, aby unikać poczucia niesprawiedliwości.
• Słuchać i angażować się w pomysły pracowników, pokazując, że ich opinie są wartościowe, nawet jeśli są inne od opinii lidera.

A teraz zatrzymaj się i zastanów się jak to jest w Twoim zespole. Jako lider(ka)) masz ogromny wpływ na to jak czują się ludzie w Twoim zespole i czy sam/ sama nie popychasz ich w stronę wyuczonej bezradności. Jeśli chcesz zmienić Twój zespół, zmianę warto zacząć do siebie.

Jeśli chcesz o tym porozmawiać, daj znać!

Warszawa,  25.08.2024